Twierdza Boyen
zdjęcia historyczne pochodzą ze strony www.chomikuj.pl , www.sercemazur.pl                                          historia Twierdzy Boyen w oparciu o prace  R.Kempy

Do początku XIX w. system fortyfikacyjny Prus Wschodnich opierał się na bałtyckich twierdzach Królewiec, Kłajpedy i Piławay .Ich zasadniczym zadaniem była obrona portów i morskich szlaków komunikacyjnych,które stanowiły jedyne połączenie z resztą państwa. Z racji swego położenia twierdze te nie mogły zapewnić bezpieczeństwa całej prowincji. Potwierdzenie tego przyniosły wojny szwedzkie oraz wojna siedmioletnia. Obie kampanie wykazały potrzebę wzmocnienia obrony wnętrza regionu i wskazały także napodstawowe walory obronne Prus Wschodnich, a mianowicie ich warunki naturalne.Zwarte kompleksy leśne oraz sieć rzek i jezior w zasadniczy sposób ograniczałyswobodę ruchu wojsk przeciwnika. Musiał się on ograniczać do istniejących drógi możliwości przeprawowych. W obu przypadkach przeciwnik nie próbował forsować linii Wielkich Jezior Mazurskich, które tym samym stwarzały osłonę dla potencjalnego rejonu koncentracji własnych sił. Mając to zapewne na uwadze, na początku lat 80-tych XVIII w. podjęto pierwszą inwestycję obronną  umocnione magazyny żywnościowe na wyspie Czarci Ostrów na jeziorze Śniardwy. Wojny napoleońskie potwierdziły jednak słabość pruskich twierdz. Spośród 23 pruskich twierdz 10 poddało się prawie bez walki. Kongres wiedeński przyniósł Prusom nowe granice, co skłaniało do przyjrzenia się kwestii obrony państwa w tych nowych realiach, z uwzględnieniem doświadczeń z wojen napoleońskich. 30 maja 1816 r. król Fryderyk Wilhelm III nakazał sprawdzenie stanu i przydatności istniejących w kraju twierdz i sieci dróg, a następnie wskazanie, mając na względzie położenie poszczególnych prowincji, lokalizacji nowych, niezbędnych twierdz i dróg. Efektem inspekcji gen. Karla von Grolmana był przedłożony 22 V 1817 r., memoriał: „Memoire űber die Verteidigung der Länder rechts der Elbebis zur Weichsel”. Ocena sytuacji Prus Wschodnich wyglądała następująco: „Prowincja Prus Wschodnich jest najbardziej narażoną częścią państwa pruskiego (…).Podczas gdy silne umocnienia Królewca są niezastąpionym rdzeniem obrony, to obrona kraju wymaga pewnej liczby punktów oporu na granicach, z których do zaproponowania są miejscowości Ragneta, Labiawa i Biała, a przede wszystkim umocnienie przesmyku pomiędzy jeziorami w Giżycku . Mimo uwag gen.v. Grolmana do lat 40-tych nie podjęto poważniejszych inwestycji fortyfikacyjnych na wschodzie. Dopiero gdy na tronie zasiadł Fryderyk Wilhelm IV, 9 grudnia 1841 roku zlecił on powołanie specjalnej komisji z zadaniem powtórnego przyjrzenia się kwestii obrony obszarów państwa na wschód od Wisły i wypracowania konkretnych wniosków. W punkcie 4 swego rozporządzenia król pisałm.in.: „Na granicy wschodniej na szczególne polecenie zasługuje wielokrotnie omawiany przesmyk pod Giżyckiem, ponieważ odpowiada on wspomnianym wcześniej potrzebom nie tylko z racji swego naturalnego położenia, lecz zarazem uniemożliwi wrogowi usadowienie się w ważnym odcinku jezior mazurskich i wyjście stamtąd na skrzydło każdego zgrupowania na granicach”. Już 23 lutego 1842 r. komisja przedstawiła królowi raport z inspekcji, w którym zaleciła rozbudowę twierdzy Królewiec oraz umocnienie przesmyku między jeziorami pod Giżyckiem. Zadnie opracowania projektów twierdzy w Giżycku i rozbudowy Królewca otrzymał szef  1. Inspekcji Twierdz gen. Johann von Brese-Winiary.Przygotował on trzy projekty, z których ostatni został zaakceptowany przez gen.v. Astera. Zakładał on wybudowanie, na planie sześcioboku, dużego fortu zaporowego - „Festy”. Na wyniesieniu między jeziorami Popówka Mała i Duża powstać miał rdzeń twierdzy - donżon. Jego front, zwrócony w kierunku głównego zagrożenia, miał mieć narys poligonalny. Od pozostałych pięciu niższych frontów, mających rys bastionowy, oddzielony był przystosowanym do obrony piechoty wałem ziemnym. Pracami w Giżycku kierował kpt. Westphal, który pełniłfunkcję pierwszego dyrektora budowy twierdzy. Ostateczny projekt zatwierdzony został 7 grudnia 1843 r. W dniu 4 września 1844 r., o godz. 18, miała miejsce uroczystość położenia kamienia węgielnego pod budowę twierdzy. 24 grudnia 1846r., chcąc uhonorować postać gen. v. Boyena i jego wysiłki na rzecz wybudowania twierdzy w Giżycku, nadano jej miano Feste „Boyen”. Jej bastiony otrzymały nazwy: Hermann, Ludwig, Leopold (imiona generała), Schwert, Recht oraz Licht (trzy elementy zawołania herbowego von Boyenów - Miecz, Prawo i Światło). W początkowym okresie prowadzono szerokie prace ziemne i melioracyjne. Zakończyły się one najprawdo podobniej w 1845r., po czym przystąpiono do kopania fos i wznoszenia wału głównego. W 1847 r.przystąpiono do prac murarskich. W ich trakcie wybudowano obie kaponiery frontuIV wraz z ich poternami dobiegowymi oraz poternę wjazdową na dziedziniec śródszańca. Obie kaponiery miały dwie kondygnacje i kształt litery V. Posiadały dziedziniec wewnętrzny. Na górnej kondygnacji znajdowało się 6 stanowisk działowych, natomiast w narożnikach górnej i w dolnej kondygnacji znajdowałysię stanowiska karabinowe. Komunikację między kondygnacjami zapewniają dwie klatki schodowe. W dolnej kondygnacji znajduje się furta do fosy. W tym samym czasie wymurowano zewnętrzną część bramy Giżyckiej. W kolejnym roku powstała wewnętrzna część bramy Giżyckiej oraz bramy:Kętrzyńska  i Prochowa. Bramy Giżycka i Kętrzyńska tworzyły główny ciąg komunikacyjny. W ich sieni znajdują się wnęki dla strzelców, natomiast po obu stronach bramy Kętrzyńskiej zlokalizowano pomieszczenia wartownicze z strzelnicami. Brama Giżycka wyposażona była w most zwodzony. Brama Prochowa, w kurtynie frontu VI, zapewniała dodatkową komunikację dla oddziałów znajdującychsię poza twierdzą. Czwartą bramą była brama Wodna, która miała umożliwić dostarczanie zaopatrzenia do twierdzy drogą wodną. W tym celu wykopano kanał dojeziora Niegocin, a w fosie kurtyny frontu I zbudowano małą przystań. Nigdy niezrealizowano planowanego basenu portowego. Prace przy niej zakończono dopieropod koniec 1853 roku. W 1848 r.wymurowano także kazamatowe narożniki bastionów Ludwig i Leopold oraz położonych między nimi kleszczy. Tym samym powstał zasadniczy zrąb śródszańca twierdzy. W dalszym ciągu kontynuowano prace przy skazamatowanych narożnikach pozostałych bastionów oraz przy kojcach artyleryjskich u podnóży barków bastionów.Zakończono je do 1853 r. Kojce prawego barku bastionu Prawo oraz lewych barków bastionów Światło, Hermann i Leopold są dwukondygnacyjne, natomiast pozostałejednokondygnacyjne. Ich wnętrza podzielone są na trzy pomieszczenia bojowe. Nagórnej kondygnacji, leżącej napoziomie drogi straży, znajdowały się stanowiska dział, z kolei na dolnychzlokalizowano  stanowiska  karabinowe. Komunikację pionową zapewniałaklatka schodowa. W 1849 r. wybudowano kaponierę przy bramie Giżyckiej oraz dwa spichlerze nadziedzińcu twierdzy. Dwu kondygnacyjna kaponiera miała kształt litery U. Układ stanowisk ogniowych był identyczny jak w kaponierach śródszańca, przy czymmiała ona dodatkowe siódme stanowisko dla działa, celem wzmocnienia obrony zewnętrznego wjazdu bramy Giżyckiej. Oba spichlerze, o konstrukcji drewniano-murowanej, zostały przeniesione z Fortu Lyck. Jego pozostałe elementyulegały również rozbiórce i przewożone były do Giżycka. Celem zabezpieczenia potrzeb mieszkalnych załogi twierdzy, przewidywanej na max. 2500 ludzi, w1850 r. rozpoczęto budowę trzech budynków koszarowych.Koszarowce, zlokalizowane na dziedzińcu śródszańca oraz bastionów Miecz i Hermann, były budynkami trój kondygnacyjnymi. W piwnicy znajdowało się 18 pomieszczeń, pełniących głównie funkcje gospodarcze, natomiast na pozostałych kondygnacjach po 16 pomieszczeń. Piwnice przystosowane były do prowadzenia obrony, ich otwory okienne wyposażone były w żaluzje pancerne. Komunikację wbudynkach zapewniały: ulokowana po środku budynku klatka schodowa oraz korytarze w osi kondygnacji. Każdy koszarowiec przewidziany był dla dwóch kompanii wojska. W latach 1854-1855  zbudowano u podnóża wału wolnostojący mur ze strzelnicami, tzw. „mur Carnot’a”, oddzielający go od suchej fosy. Do 1856 r.zakończono budowę budynków gospodarczych(piekarnia, stacja gołębi pocztowych).Podstawowe prace przy twierdzy zakończyło wzniesienie trójkątnych rawelinów z jedno kondygnacyjnymi pół kaponierami przed bramą Kętrzyńską i Prochową. Prace te prowadzono w latach 1854-1855. Tak ukształtowana twierdza zajęła powierzchnię 1km2. Tworzyło ją sześć bastionów. Dwa fronty, Leopold-Ludwig i Ludwig-Miecz,otrzymały narys poligonalny, a pozostałe bastionowy. Całe założenie dopasowane zostało do ukształtowania terenu. Najwyżej zlokalizowany jest śródszaniec, ok.30 m. ponad poziomem jeziora (117 m n.p.m.), pośrednim poziomem jest bastion Miecz położony o ok. 5 m niżej. Najniższy poziom stanowią pozostałe bastiony,niższe o 10-15 m od śródszańca. Chęć dopasowania się do terenu sprawiła, że budowniczym nie udało się zachować regularnych proporcji. Stąd też istnieją różnice między długościami poszczególnych frontów, a nawet barków bastionów (front I).Nie udało się także zrealizować w pełni założeń projektowych. Zrezygnowanom.in. z dzieł zewnętrznych i obmurowywania skarp. Do świadczenia wojny krymskiej, a zwłaszcza wojny francusko-pruskiej 1870 r.,pojawienie się dział z gwintowaną lufą i związany z tym wzrost ich do nośności isiły rażenia, wynikające z tego nowe wymagania i związana z tym dezaktualizacja koncepcji twierdzy, jako samodzielnego założenia obronnego skłaniały ku kolejnym pracom budowlanym i modernizacyjnym. Prace te rozpoczęto w już połowie lat 60-tych. W 1868 r. wybudowano laboratorium prochowe w wale bastionu Prawo oraz arsenał, w którym przechowywano działa. Warsztaty artyleryjskie ukończono w 1874 r. Oba budynki artyleryjskie znajdowały się na dziedzińcu twierdzy.Do prowadzenie w 1868 r. do Giżycka południowego odcinka kolei„wschodniopruskiej” spowodowało zasypanie kanału łączącego twierdzę z Jeziorem Niegocin oraz przystani. Tym samym swoją pierwotną funkcję zatraciła Brama Wodna. W 1870 r. przekształcono ją w pomocniczy wjazd do twierdzy wyposażony w most zwodzony. Równolegle zapoczątkowano likwidację rawelinów przed Bramą Kętrzyńską i Prochową. Przekształcono je w place broni. Stanowiące osłonę rawelinów półkaponiery przekształcono w pomieszczenia magazynowe. Lata 80-te przyniosły gruntowną modernizację twierdzy. Wymusiły ją kolejne zmiany w technice, a zwłaszcza systematyczny wzrost donośności dział gwintowanych i pojawienie się pocisków burzących o działaniu minowym. Zmodernizowano w związku z tym strzelnice.Zmniejszono ich średnice i przystosowano je do działek rewolwerowych kal. 37mm. Na sklepieniach koszarowców, kaponier, kojców i piekarni wylano dodatkowąwarstwę betonu. Wzmocniono wałem ściany laboratorium prochowego i głównegomagazynu amunicyjnego. W 1888 r. zakończono prace przy dużym magazynieamunicyjnym, który ulokowano w prawym barku bastionu Miecz. Jednocześnierozpoczęto budowę trzech mniejszych magazynów: dwóch w bastionie Światło i jedenw bastionie Leopold. Mając na względzie potrzebę zabezpieczenia załogi twierdzyprzed ogniem artylerii przeciwnika w 1887 r. rozpoczęto prace budowlane przypięciu kompanijnych schronach piechoty: dwóch na dziedzińcu donżonu, po obu stronachkoszarowca, oraz po jednym za Bramą Prochową, Wodną i za kurtyną frontu II.Każdy zlokalizowany był w bezpośredniej bliskości wałów, które dawały im tymsamym dodatkową osłonę. Schrony składały się z 6 pomieszczeń połączonych przejściem. W skrajnych pomieszczeniach znajdowały się: latryna i studnia wodociągowa. Betonowy strop przysypany był dodatkowo warstwą ziemi. Istniejące pierwotnie okna zostały w późniejszym czasie zamurowane. Na wałach wybudowano 7 schronów pogotowia, po jednym na każdym wale bastionu. Schrony bastionów Leopold, Ludwig i Hermann wyposażono w 1893 r. w obrotowe pancerne wieżyczki obserwacyjne WT 90. W 1897 r. na schronie bastionu Miecz zainstalowano eksperymentalny model pancernej kopuły obserwacyjnej piechoty. Ostatnim, piątym stanowiskiem obserwacyjnym było stanowisko peryskopu(1913 r.) na betonowym schronie prawego barku bastionu Ludwig, w pobliżu Bramy Giżyckiej. Dla wzmocnienia obrony, na wałach frontu VI i II przygotowano stanowiska dla ok. 80 dział. Tym samym zakończył się proces ewolucji Festy„Boyen” od samodzielnej twierdzy do silnej baterii artyleryjskiej. Wliteraturze niemieckiej spotyka się określenie Artillerisches Sperrfort,Sperrfeste. Podstawowym zadaniem twierdzy wpoczątkowym okresie I wojny światowej było zabezpieczenie mobilizacji i koncentracji 8 Armii. Od 6 sierpnia 1914 r. rozpoczęto w Giżycku przygotowania do obrony twierdzy. Zapoczątkowano proces niszczenia zabudowań miejskich między kanałem a rynkiem tak, że uzyskano widok bezpośrednio do dworca kolejowego. Do obrony przygotowano pomieszczenia zamku, zaś w jego rejonie dokonano wycinkiwysokich drzew. 23 sierpnia 8 Armia rozpoczęła odwrót. Zgodnie z dyrektywą Naczelnego Dowództwa zadaniem komendanta twierdzy płk Hansa Bussego,dowodzącego od 26 sierpnia całością sił w rejonie jezior, było utrzymanieprzejść nad jeziorami mazurskimi aż do momentu kontruderzenia. Wraz z wycofywaniem się oddziałów niemieckich, do linii jezior zbliżała się czołówka Armii „Niemen” gen. Rennenkampfa. W dniu 23 sierpnia Rosjanie opanowują Korsze,Kętrzyn oraz Budry. Tym samym zamknięto pierścień okrążenia wokół Giżycka. 25 sierpnia o godz. 9.30 Rosjanie przypuścili pierwszy atak na miasto od strony Lasu Miejskiego. Za sprawą skutecznego ognia artylerii z twierdzy atak odparto.W godzinach popołudniowych artyleria powstrzymała oddział kawalerii rosyjskiej zmierzający z Kożuch Wielkich do Sulim. Wysłane rozpoznanie potwierdziło, że twierdzajest otoczona, jednak przeciwnik okopuje się wodległości ok. 16 km od Giżycka. Następnego dnia Rosjanie wdzierają się do miasta, ostrzelany zostaje szpital „Bethanien". Zmasowany ogień artyleriii karabinów maszynowych zmusił przeciwnika po półtora godzinnej walce do wycofania się. O 22.00 do kolejnego szturmu na miasto ruszył 170 Pułk Piechoty.Atak odparto. O świcie 27 sierpnia  pojawili się parlamentariusze rosyjscy. Płk Busse odrzucił żądania poddania twierdzy. 28 sierpnia Rosjanie przypuścili atak od zachodu. W rejonie wsi Kamionka dwa bataliony rosyjskie, wsparte dwiema sotniami kozackimi, za atakowały pozycje Landsturmu. Dzięki wsparciu dział kal. 100 mm z twierdzy atak odparto. Patrole rosyjskie dotarły aż w rejon Pięknej Góry. W nocy dwukrotnie atakowali pozycje niemieckie w Lesie Miejskim. Wszystkie ataki zostały odparte. W tej sytuacji płk Busse zaplanował na następny dzień kontruderzenie. Celem były Kruklanki, które zgodnie z rozpoznaniem, obsadzone były po linię kolejową przez Rosjan. Atak przeprowadzony przy wsparciu artylerii zakończył się odrzuceniem przeciwnika z pozycji w rejonie torów.Działania te wymusiły reakcję ze strony Rosjan - zaobserwowano silne kolumny zbliżające się do Kruklanek. W tych warunkach płk Busse zarządził odwrót. Cel został osiągnięty. Mimo, iż do twierdzy było ok. 15 km przeciwnik nie podjął próby pościgu. W drodze powrotnej dociera wieść o zwycięstwie w rejonie Olsztynka (bitwa pod Tannenbergiem). W mieście powracające oddziały witały wiwatujące tłumy. W ciągu następnych 5 dni obrońcy twierdzy wzmagali działania wypadowe. Kolumny rosyjskie ostrzeliwano w rejonie Pozezdrza, Kruklina, Upałt,Sucholasek. Na wszystkich kierunkach zaobserwowano ruch wojsk rosyjskich  z zachodu na wschód. Wiązało się z tym jednak dodatkowe ryzyko dla twierdzy.  30 sierpnia i 2 września, przy wsparciu artylerii fortecznej,odparto ataki na Kamionkę. 1 września wysłani z twierdzy Dragoni dotarli aż do Mrągowa skąd wyparli Kozaków. Tego samego dnia zorganizowano na miastkę własnej„floty". Na pokładzie parowca „Ernst" ustawiono działo polowe. Statek przemianowano na „Barbara", a dowództwo nad nim objął „admirał" kpt. Möllmann.3 września oddziały z twierdzy zajęły po ciężkich walkach Pisz. Tego samego dnia wieczorem dotarła do twierdzy wiadomość ze sztabu 8 Armii. Zalecono w niej wstrzymanie na następny dzień jakichkolwiek akcji wypadowych celem„uspokojenia" przeciwnika i zmylenia co do dalszych celów. Jednocześnie cały wysiłek miał być skoncentrowany na zapewnieniu sprawnego przemarszu przez miasto dwóch korpusów. 7 września do miasta dotarła czołowa 36 DP XVII Korpusu. Następnego dnia ruszyła niemiecka kontrofensywa. Pierwszego dnia 1 DP, z rejonu Pisza,opanowała Orzysz i dotarła do Rant; 2 DP z Mikołajek uderzyła na Miłki i posuwała się w kierunku północnym. W tym czasie 3 rez.DP dotarła do Drygał. Nieudała się próba przełamania pozycji rosyjskich na odcinku Posezdrze-Kruklanki.W odpowiedzi na manewr oskrzydlający gen. Rennenkampf podjął decyzję o przerzuceniu XX Korpusu w Giżycka. Następnego dnia 36 DP wraz z załogą twierdzy zdobyła Pozezdrze, zaś 35 DP Kruklanki, co zmusiło Rosjan do opuszczenia zajmowanych pozycji. Równolegle 1 i 2 DP osiągają Wydminy, a następnie Siewki, wyrównując tym samym front z XVII Korpusem. Droga do oskrzydlenia armii gen. Rennenkampfa stała otworem. Na kierunku południowym 3 rez.DP, wsparta przez korpus kawalerii, rozwijała pomyślnie uderzenie na Ełk. Tego dnia rozpoczął się również napór sił głównychna odcinku Węgorzewo-Pregoła. Nie zakończył się on jednak przełamaniem pozycji rosyjskich. Uwzględniając trudną sytuację swego lewego skrzydła w nocy 9 września gen. Rennenkampf zarządził odwrót całej armii. 
Twierdza w latach 1941-1944W latach 1941-1944 na terenie twierdzy funkcjonował szpital polowy. Na kuracji po złamaniu obojczyka (po upadku w czasie jazdy konnej w Mamerkach) przebywał tu od 10 października 1941 gen. Franz Halder. Po zamachu na Hitlera w Wilczym Szańcu do kwatery głównej Hitlera w dniu 22 i 23 lipca 1944 dojeżdżał na konsultacje laryngolog dr Giesing.W twierdzy ulokowany był III wydział, XII oddziału Sztabu Generalnego (OKH) Obce Armie Wschód z Mamerek. Wydziałem kierował płk. Alexis Freiher von Roenne podległy gen. Gehlenowi. Placówka wywiadu w twierdzy miała kryptonim "Emma". Do dyspozycji Roenniego był budynek koszarowy zlokalizowany po prawej stronie od wejścia przez Bramę Giżycką, między bastionami Ludwik i Leopold. Budynek koszarowy przeznaczony był dla ok. 500 żołnierzy. W budynku tym analizowano zdobyte na froncie dokumenty oraz werbowano do współpracy oficerów Armii Czerwonej. Oficerów radzieckich dowożono tu z różnych obozów jenieckich. Nabór agentów odbywał się metodą "kija i marchewki". Niechętnych do współpracy kierowano do więzienia (zamek krzyżacki) w Rynie, a podejmujący współpracę zostawali w wydzielonym sektorze twierdzy. W sektorze tym, przeznaczonym na 100 osób była stołówka, kino i biblioteka. W dniach od 16 lipca do 4 września 1942 przebywał tu Andriej Własow, przewieziony później do Winnicy na Ukrainie. Według J. Thorwalda w Twierdzy Boyen funkcjonował ośrodek szkoleniowy dla oficerów ROA. Potwierdzają to relacje robotnika przymusowego Franciszka Charubina- pomocnika maszynisty, który w 1944 na dworcu kolejowym w Giżycku spotykał oficerów w mundurach niemieckich, rozmawiających po rosyjsku. Zwykli żołnierze ROA przypuszczalnie szkoleni byli w koszarach w Orzyszu. Relacja tego samego F. Charubina - do Orzysza przybywały transporty jeńców czerwonoarmistów, a wyjeżdżały transporty żołnierzy w niemieckich mundurach, śpiewających rosyjskie piosenki. O transportach kolejowych wojsk na trasie Giżycko-Pisz Charubin przekazywał meldunki Polskiemu Związkowi Powstańczemu, który w 1942 włączony został do Armii Krajowej.Na terenie twierdzy funkcjonowało laboratorium oceniające jakość żywności dostarczanej do "Wilczego Szańca".
Twierdza zbudowana jest na planie sześcioramiennego wieloboku o powierzchni 100 hektarów, ograniczonego sześcioma bastionami. Trzy z nich ochrzczone zostały imionami generała von Boyen- Herman, Leopold, Ludwik, nazwy pozostałych natomiast  zaczerpnięte zostały z jego rodowego hasła- Recht (Prawo), Schwert (Miecz) iLicht (Światło). Całość otoczona jest ponad dwu kilometrowym murem ceglasto kamiennym wyposażonym w strzelnice karabionwe; tzw murem Carnota, wałem ziemnym oraz fosą. Prowadzą do niej 2 drogi - od strony Giżycka ,Kętrzyna zakończone 2 bramami, nazwanymi odpowiednio  Giżycką i Kętrzyńską. Oprócz nich obiekt wyposażony został w dwie bramy pomocnicze- Prochową i Wodną z mostem zwodzonym i przystanią wodną. Jednakże kiedy w 1868 roku uzyskało połączenie kolejowe, przystań ta została zasypana a na jej miejsce utworzono nasyp z torami kolejowymi. Wewnątrz znajdują się arsenał, schrony koszarowe, laboratorium prochowe, budynki ćwiczeń, studnie, stajnie, stacja gołębi pocztowych oraz inne budynki.Podczas I wojny światowej, w sierpniu 1914 rna terenie przylegającym do twierdzy miało miejsce ostre starcie Niemców z Rosjanami. Pomimo oblężenia, dowodzący twierdzą pułkownik Busse odmówił poddania się- skuteczna obrona zmusiła wrogie wojska do wycofania się. Twierdzazostała zdobdopiero zimą 1945r przez wojska białoruskie, które zajęły ją nieoddając ani jedego strzału. W okresie międzywojennym i II wojny światowej,Twierdza Boyen weszła w skład Giżyckiego Rejonu Umocnionego; na jej terenie utworzono obóz jeniecki i szpital polowy. Po zakończeniu wojny zajęta była przez Wojsko Polskie, a w 1957r przekazana władzom cywilnym, które wykorzystałyją do celów przemysłowych- mieściły się tam fermy drobiu oraz magazyny zbożowe.W wyniku starań istniejącego od 1993r Towarzystwu Miłośników Twierdzy Boyen obiekt poddany jest konserwacji mającej na celu przywrócenie mu dawnej świetności. Od 1995r udostępniona jest dla turystów. Do zwiedzania oddano następujące jej częsci:
- BramaGiżycka

Brama Giżycka stanowiła główny wjazd do twierdzy od strony wschodniej i jest najbardziej rozbudowanym jej wejściem. Wzniesiona została w latach 1848-49 oczym inforumją nas daty wykute na kamiennych zwornikach. Na całość tego zespołu składają sie trzy części: zewnętrznej (przejazd i wartownia), kaponiery(schronu bojowy i przejazd) oraz wewnętrznej (przejazd, wartownia, podręcznymagazyn amunicji). Wewnątrz znajduje się popiersie Hermanna von Boyen. Wsezonie letnim, w miejscu gdzie dawniej był magazynek, mieści się kasa biletowa, punkt Informacji Turystycznej, biuro przewodników i sklep z pamiątkami.

- Budynki koszarowe
Z myślą o załodze twierdzy (około 3000 osób) wybudowano pięć schronów i trzybudynki koszarowe - dwa na dziedzińcach bastionów Miecz i Hermanm, a trzeci na terenie śródszańca. Każdy z nich wyposażony był w kuchnię, magazyn żywności,areszt i agregat prądotwórczy. Duży nacisk położono na ochronę żołnierzy przed odłamkami pocisków- w tym celu okna zostały wyposażone w specjalne zasłony.Data budowy budynków koszarowych przypada na rok 1850.
- Stanowiska obserwacyjne (m.in eksperymentalna kopuła pancerna)
Twierdza została wyposażona w następujące stanowiska obserwacyjne: trzy obrotowe wieżyczki , stanowisko peryskopowe oraz eksperymentalną kopułę obserwatora. Dotychczas kopuły wyposażone były w ruchome siedzenie do którego obserwator mocowany był pasami, co zapewniało możliwość jego szybkiej ewakuacji- w przypadku gdy został ranny lub martwy siedzenie opuszczano szybem do dołu. Ta skomplikowana konstrukcja miała jednak pewne zasadnicze wady (m.in.wysokie koszty eksploatacji, niewygodna pozycja obserwatora, brak możliwości zmiany obserwtora na górze). Szukano więc lepszych rozwiąń - w nowym typie kopuły (1897r.) funkcjanalność została poprawiona poprzez wprowadzenie dwóch podestów- górnego, który służył obserwacji i dolny, do łączności. Ewakuację obserwatora umożliwiała ruchoma klapa. Nowy typ kopuły pomyślnie przeszedł testi był od tej pory stosowany masowo we wschodnich granichach niemieckich.

- Warsztat amunicyjny
Stosowany aż do połowy XIXw proch dymny nie był wdzięcznym materiałem do przechowywania, ponieważ wraz z upływem czasu twardniał i tracił swoje właściwości wybuchowe. Wskazane więc było uzbrajanie pocisków dopiero na chwilę przed ich użyciem. W rezultacie twierdza wyposażona została w dwa warsztaty amunicyjne. Ten przy Bastionie Miecz składał się z magazynu prochu, magazynu pocisków, miejsca gdzie uzbrajano pociski i windy amunicyjnej, obsługiwanej przez dwóch żołnierzy. Pod koniec XIXw, kiedy zaczęto stosować inny rodzaj amunicji, warsztaty zostały przekształcone na awaryjne stanowisko dowodzenia.

- Schrony pogotowia
W wyniku przeprowadzonej w latach 80-tych modernizacji twierdzy, na jej wałach utworzono siedem schronów pogotowia, mających za zadanie schronienia żołnierzy podczas silnego ostrzału. Każdy ze schronów wyposażony był w ławki i półki naplecaki.

- Kopuła pancerna
Główna kopuła pancerna (przy Bastionie Miecz) została osadzona w betonie ogrubości 3m, pokryta stalowym pancerzem. Jej waga całkowita wynosi ponad 9 ton.W ramach oszczędności, zamiast mechanizmu obrotowego, wyposażona została w cztery otwory obserwacyjne.

-Stanowiska bojowe

Na terenie twierdzy znajduje się ponad 80 stanowisk bojowych, umożliwiających jej obronę okrężną. Amunicja dostarczana tam była za pomocą specjalnych pochylni.
- Brama Prochowa
Brama Prochowa służyła do zaopatrywania w amunicję i żywność żołnierzy walczących poza Twierdzą. Był to również dodatkowy wjazd od strony miasta.Początkowo zamykana była pancernymi wrotami poprzedzonymi zwodzonym mostkiem.Później mostek zastąpiono kratą a przed bramą zbudowano tzw. Rawelin- ziemną fortyfikację. Od wczesnych lat 80-tych na jego terenie wybudowano amfiteatr, wktórym latem odbywają się przeróżne festiwale i występy.
- Laboratoriumamunicyjne
W laboratoriach amunicyjnych nie tylko składowano i przygotowano proch, ale przede wszystkim testowano jakość prochu. Pod koniec XIXw zaadoptowano je namagazyn amunicji, do których korytarzem w kształcie litery "S"dojeżdżały napędzane ręcznie wózki.

-Kojec artyleryjski
Zadaniem kojców artyleryjskich była obrona terenów przylegających do Twierdzy.Wnętrze każdego z nich podzielone było na trzy kazmaty. Część kojców była dwu poziomowa. Ich ogrzewanie zapewnione było dzięki kominkom umieszczonych w ścianach schronów.

-Koszary zapasowe ipiekarnia
Aby zapewnić prawidłowe funkcjonowanie garnizonu niezbędne było wyposażenie obiektu w piekarnię, z trzema dużymi piecami, spichlerze zbożowe, własną studnię wodociągową oraz w magazyn zapasów.

-Brama Wodna
W założeniach, Brama Wodna miała usprawnić komunikację pomiędzy przystanią a projektowanym portem na dziedzińcu. Jednakże kiedy przystań zlikwidowano na korzyść toru kolejowego, Brama Wodna została przemurowana i zainstalowano w niej nowoczesny most zwodzony- jego naturalną pozycją był pion. Kiedy zachodziła konieczność opuszczenia mostu, podnoszono do góry jego przeciw wagi.Takie rozwiązanie było później z powodzeniem stosowane w większości pruskich fortyfikacji.

- Spichrze zbożowe
Gotowe spichrze zbożowe zostały przetransportowane do Twierdzy Boyen drogą wodną. Wcześniej wykorzystywane były w likwidowanym Forcie Lyck na wyspie Czarci Ostrów.
Drewniane spichrze na miejscu obmurowano cegłą.

-Wozownia i warsztaty zbrojmistrza
Można tu zobaczyć dwie wozownie (szopy na pojazdy), krytą ujeżdżalnię koni oraz warsztat zbrojmistrza, pełniący funkcję kuźni.

-Podziemne schronykoszarowe
Na terenie twierdzy znajduje się 5 schronów koszarowych. Każdy z nich składa sie z 6-8 pomieszczeń połączonych przejściem, wyposażony był w studnię i latrynę. Na początku XX w okna zamurowano i wprowadzono sztuczną wentylację.
Ponadto na terenie Twierdzy mieści się schronisko młodzieżowe, siedziba Towarzystwa Miłośników Twierdzy Boyen a muzeum gdzie obejrzeć można makietę Twierdzy oraz różne eksponaty znalezione na jej terenie (jak np. Broń i inne militatria).